3 pokoje z opieką
Galeria Przyszła Niedoszła, Warszawa 2023
W 2023 roku w warszawskiej galerii Przyszła Niedoszła odbyła się wystawa „Trzy pokoje z opieką”, którą stworzyłem razem z Marią Oblicką. Projekt dotyczył pracy opiekuńczej, choroby i odchodzenia. Jego bazę stanowiły moje badania doktorskie (wywiady przeprowadzone z opiekunkami osób starszych) oraz artystyczne poszukiwania Marii.
Wystawa miała formę zainscenizowanego mieszkania, w którym połączyliśmy rozważania teoretyczne z materiałami wizualnymi, dźwiękowymi i doświadczeniami taktylnymi. Zamiast sztywnego podziału na rolę kuratora i artystki, zrealizowaliśmy cały projekt wspólnie, szukając metod na bezpośrednie łączenie nauki ze sztuką.
Fragment opisu wystawy:
Warszawa, 2051 rok. Wchodzimy głównymi drzwiami do mieszkania, gdzieś na Pradze Północ. Na środku ciemnego pokoju stoi duża metalowa wanna pełna wody. Wewnątrz widzi- my odpoczywającego starszego człowieka. Żarówka oświetla jego ciało. W tyle widzimy siedzącą postać w jasnym ubraniu – opiekunkę. Wygląda na to, że człowiek leży w wannie od dłuższego czasu. W tle słyszymy odgłosy kapania wody i pomruki. Człowiek słucha. Drobne krople wody spadają na powierzchnię, dudniąc. Człowiek wydaje się zrezygnowany lecz spokojny. „3 pokoje z opieką” to próba przeniknięcia w intymny świat człowieka oraz jego opiekunki. Mieszkanie będące przestrzenią prywatną poprzez obecność widza zamienia się w scenę, a prezentowana sytuacja w spektakl. Publiczność obserwuje ich nużącą codzienność. W naszej instalacji poświęconej pracy opiekuńczej badamy relacje i zależności jakie zachodzą pomiędzy osobą, która opieki potrzebuje a opiekunem, który tej opieki dostarcza. Poruszamy problematykę utowarowienia troski oraz pracy reprodukcyjnej. Zastanawiamy się nad tym z czym wiąże się wprowadzenie obcej osoby w intymne sfery własnego życia. Osoby, która często staje się członkiem rodziny, a w ostatnim okresie życia zastępuje najbliższych członków rodziny. Utowarowienie troski oznacza włączenie intymnego, osobiste- go i indywidualnego obszaru w wymianę towarową i uczynienie z niej usługi. Elementami wynagradzanej pracy staje się czułość, bliskość i uważność – w aspekcie pracy emocjonalnej oraz dotyk i obecność – w aspekcie cielesnym pracy opiekuńczej. Uwidocznienie pracy opiekuńczej jako pracy reprodukcyjnej wskazuje rolę opieki w produkcji i reprodukcji społecznej. Uznanie pracy opiekuńczej za pracę najemną daje narzędzie do działań na rzecz wprowadzenia kontroli zarówno nad standardem wykonywanej opieki jak i nad warunkami pracy, ponieważ w ogromnej większości jest to praca prekaryjna, wyzyskiwana, oparta na łamaniu prawa pracy i wykorzystywaniu pracy osób migranckich. Równorzędnie przyglądamy się tej relacji w szerszym społecznym kontekście. Obserwujemy relację pomiędzy sferą publiczną i prywatną. Między sytuacją opieki a podejściem społeczeństwa, które chciałoby tego problemu nie widzieć. Ostatnim wymiarem, który badamy jest relacja między widzem i dziełem, w której widz staje się intruzem w sferze prywatnej.